Poradnik edukacji zdalnej

W jaki sposób zrównoważyć potrzeby uczniów, rodziców, wymagania szkoły i dyrekcji przy prowadzeniu lekcji zdalnie?

Rozporządzenie Ministra i poradnik MEN daje dość dużą swobodę w metodach uczenia zdalnie zarówno dyrektorom, jak i nauczycielom. Tempo wprowadzanych zmian nie daje zaś zbyt wielu okazji na testowanie lekcji online. Dobrym rozwiązaniem byłaby rada pedagogiczna online, na której wspólnie ustalicie zasady pracy w waszej szkole, dodatkowo dobrze byłoby ustalić system pracy między nauczycielami danej klasy, tak, aby nie przeciążyć uczniów. Wydaje się, że kluczową potrzebą w tej sytuacji jest współpraca. Jeśli jednak nie masz takiej możliwości, postaraj się zadbać w pierwszej kolejności o swój dobrostan, nie zadawaj więcej niż możesz sprawdzić, nie wyszukuj więcej niż możesz obejrzeć, a w drugiej kolejności pomyśl o uczniach. Wykorzystaj ten czas najlepiej jak się da, to jednak nie musi oznaczać przerobienia dużej partii materiału, spróbuj pracować problemowo, wykorzystać metodę projektu i pracę twórczą uczniów (w takie działania będzie im się łatwiej zaangażować). Pamiętaj też o lekcjach wychowawczych. Uczniowie i uczennice potrzebują wsparcia w tej nowej sytuacji.

Jak zorganizować pracę zdalną w szkole? Z jakich narzędzi korzystać?

Praca zdalna w edukacji to nowe doświadczenie i duże wyzwanie. Jej organizacja zależy od wielu czynników, w tym od decyzji samorządów, dyrekcji i nauczyciela. Jako nauczyciel możesz ją wykonywać z wykorzystaniem różnych sprzętów – PC-tów, laptopa, tabletu, smartfona. Jeśli potrzebujesz zgłoś się do dyrekcji swojej szkoły i poproś o wypożyczenie konkretnego sprzętu. Zaczekaj na instrukcje od dyrekcji - to ona decyduje o sposobie kontaktu z uczniami. Pamiętaj też, że zdalne nauczanie będzie z konieczności dobywać się wolniejszym rytmem. Nie stresuj się, jeśli nie uda ci się zrealizować wszystkich tematów. Nie przemęczaj dzieci zbyt dużą ilością prac do wykonania. W pierwszej kolejności skorzystaj ze znanych ci już narzędzi. Możesz połączyć się z klasą używając dowolnego komunikatora – takiego, który już posiadają, lub nowego np. Zoom (nie trzeba zakładać do niego konta). Jeśli twoi uczniowie to dzieci młodsze, poproś o pomoc ich rodziców. Najlepiej jest, jeśli szkoła posiada systemowe rozwiązanie do nauki online np. Office 365 albo GSuite. Dzięki niej odpada konieczność komunikacji za pomocą różnych narzędzi, komunikatorów oraz e-maili. Wiele różnych kanałów komunikacji jest uciążliwe i wprowadza chaos. GSuite oraz Office 365 posiadają bardzo podobne funkcje i możliwości. Masz możliwość stworzenia interaktywnej klasy online, korzystania z wirtualnego pokoju nauczycielskiego, umieszczania plików i ich współtworzenia, a także organizowania spotkań wideo z możliwością korzystania z wirtualnej tablicy, na której możecie wspólnie rysować, szkicować, pisać, itd. Korzystając z aplikacje Teams (Office 365) lub Meet (GSuite) możesz zaprosić na wirtualne spotkanie gościa, czyli osobę, która nie posiada konta i przeprowadzić m.in. zebranie z rodzicami. Platformy pozwalają na pracę zarówno w zespołach przedmiotowych, jak i z całą radą pedagogiczną. Dają także możliwość tworzenia ankiet i testów, przygotowywania plików np. prezentacji w chmurze, która zapisuje się automatycznie (nie musicie jej sobie nawzajem przesyłać). Office 365 pzowalają dodatkowo na korzystanie z cyfrowego Notatnika OneNote. W zdalnym nauczaniu najważniejsza jednak jest spójność komunikacji i otwartość: nie bój się popełniać błędów, poproś uczniów o pomoc - będą zadowoleni, że mogą się pochwalić swoim cyfrowym doświadczeniem. Powodzenia!

Jak mogę podczas nauczania zdalnego oceniać zachowanie uczniów? Na co zwrócić uwagę?

Pamiętaj, że ocena zachowania dotyczy szerszego zakresu niż to, w jakim stopniu uczeń przestrzega zasad panujących w szkole. Uwzględnij aktywność ucznia, doceń osoby zaangażowane we wsparcie koleżanek i kolegów. Warto dostrzec uczniów, którzy stanowią dla innych dobry przykład twórczego i wartościowego wykorzystania czasu kwarantanny. Może ktoś wykorzystał czas w domu na rozwój hobby albo zdobycie nowych umiejętności? W obecnej sytuacji musisz współpracować z rodzicami - to oni mają największy wgląd w zachowanie dziecka, także podczas edukacji zdalnej.

Czy nauczyciel/ka może korzystać ze szkolnej bazy danych uczniów i prywatnymi kanałami organizować z nimi kontakt?

Przy założeniu, że nauczyciele korzystają z danych uczniów zebranych w szkole tylko do celów nauczania (przekazywania materiałów, komunikacji z uczniami, oceniania pracy uczniów etc.), jest to zgodne z prawem. MEN samo do tego zachęca https://www.gov.pl/web/edukacja/ksztalcenie-na-odleglosc-informacje-dla-dyrektorow. Zgodnie z rozporządzeniem to dyrektor szkoły m.in. ustala, we współpracy z nauczycielami, sposób monitorowania postępów uczniów oraz weryfikacji ich wiedzy i umiejętności, w tym również informowania uczniów i/lub rodziców o postępach w nauce. Natomiast zajęcia z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość mogą być realizowane w szczególności z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej, zapewniających wymianę informacji między nauczycielem, uczniem i rodzicem – tutaj rozporządzenie nie określa jakie to mają być środki komunikacji, ale oczywiste jest, że żeby z nich korzystać, nauczyciel musi użyć danych uczniów. W teorii najlepiej, aby nauczyciel korzystał z danych w „zasobach” szkolnych (na laptopie szkoły, w systemie szkolnym np. e-dziennik), ale skoro w praktyce nie jest to możliwe, to nauczyciele mogą korzystać z danych uczniów zebranych na prywatnym sprzęcie. To coś zupełnie innego niż wynoszenie bazy klientów firmy i korzystanie z niej poza pracą. Dla firmy dane klientów mogą stanowić tajemnicę przedsiębiorstwa chronioną na podstawie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. W dużym skrócie - ich wykorzystanie, ujawnianie i pozyskiwanie bez zgody firmy jest nielegalne. Z pracą nauczycieli jest inaczej. To, czego nauczyciele powinni unikać to m.in. 1) wykorzystywania danych uczniów w innych celach – np. wysyłania materiałów bez związku z edukacją, w tym komercyjnych ; 2) pozyskiwania nowych danych “pozaszkolnych” np. zdjęć z Fb niemających związku z uczeniem się.

Co mam zrobić, jeśli nie dysponuję odpowiednim sprzętem niezbędnym do prowadzenia zdalnego nauczania?

Zdalne nauczanie może być prowadzone w bardzo różny sposób. Jeśli nie dysponujesz odpowiednim sprzętem, powinieneś zgłosić taką informację dyrekcji, aby wspólnie wypracować najlepsze rozwiązanie. W sytuacji nadzwyczajnej, jak ta, niezmiernie ważna jest współpraca i cierpliwość. Jasne, że świetnie byłoby otrzymać laptopa z kamerką do prowadzenia zdalnych lekcji. Jeśli jednak nie ma takiej możliwości, warto szukać innych rozwiązań. Problem z uczestnictwem w synchronicznych lekcjach online może dotyczyć nie tylko Ciebie i innych nauczycieli, ale nawet 30% uczniów. Dobrym rozwiązaniem może być nagrywanie zajęć np. telefonem komórkowym. Nie masz możliwości wydrukowania lub zeskanowania materiałów? Przygotuj poster i zrób zdjęcie. Do tego samego zaproś swoich uczniów. Postaw na ich zaangażowanie i prace twórcze, a nie odtwórcze. Wszyscy się cały czas uczymy i szukamy nowych rozwiązań, czasem te najprostsze mogą się okazać najciekawsze.

Jak ograniczyć ilość platform, na których nauczyciele publikują materiały do lekcji?

Ze względu na okoliczności wdrażania edukacji zdalnej w polskich szkołach "z dnia na dzień" nauczyciele, pragnąc stanąć na wysokości zadania zaczęli stosować rozwiązania internetowe, które znali i wcześniej już wykorzystywali lub których było się łatwo nauczyć albo które rekomendowała zmobilizowana do działania społeczność nauczycielska. Z początku dyrektorzy pozostawili nauczycielom autonomię wyboru narzędzi, skutkiem czego doszło do sytuacji, że nauczyciele uczący w jednej klasie korzystają z e-dziennika, 4 komunikatorów, kilku odrębnych dysków chmurowych, oraz szeregu platform oferujących interaktywne materiały edukacyjne za każdym razem wymagające od uczniów logowania. Z biegiem czasu zarówno uczniowie, rodzice, jak i sami nauczyciele zdali sobie sprawę, że wielość narzędzi nie sprzyja przepływowi informacji i efektywności pracy zdalnej. Pojawiła się potrzeba ograniczenia ich liczby. Warto się zainspirować i skorzystać z doświadczeń szkół, które ten etap mają już za sobą, np. Akademii Dobrej Edukacji http://warszawa.dobraedukacja.edu.pl/szkola-na-linie/?fbclid=IwAR3Q0bCyyaQxDRLM_A_GD759o_ZGEVZ6EwXH-9imatpROH195ts86JX6wHQ

Jakiego narzędzia mogę użyć, aby przeprowadzić dla uczniów test i otrzymać odpowiedzi uczniów online?

Prócz dedykowanych platform do edukacji zdalnej, takim narzędziem są formularze internetowe takie jak Microsoft Forms lub Formularze Google. Odpowiedzi respondentów zapisują się od razu - dostępne są do przeglądu online, możesz też pobrać je w formie arkusza kalkulacyjnego. Formularze Google pozwalają na ustawienie trybu testu. Możesz w nim przypisać wartości do odpowiedzi i pytań, co ułatwi proces sprawdzania testów i wystawienia ocen. Pamiętaj, że technicznie żadne z dostępnych narzędzi nie jest w stanie wyegzekwować w pełni samodzielności napisania testu. To dobra okazja, aby okazać uczniom zaufanie i budować w nich wewnętrzne przekonanie, że warto zachować się fair, bo testy mają pomóc im samym.

Czy wizerunek nauczyciela jest w jakiś sposób chroniony, na przykład przed wykorzystywaniem nagrań w celach prześmiewczych?

Wykorzystywanie wizerunku nauczyciela (nie nagrywanie, tylko rozpowszechnianie) jest chronione na mocy prawa ochrony wizerunku i ochrony dóbr osobistych. Więc jeśli wizerunek nauczyciela zostanie wykorzystany w sposób, na który nie została wyrażona zgoda, można dochodzić roszczeń zarówno na mocy art. 81 ustawy o prawie autorskim, jak i art. 24 prawa cywilnego (jeśli rozpowszechnianie będzie bezprawne). Kluczowy z perspektywy interesu nauczycieli jest jednak fakt, że nie mogą oni zabronić nagrywania lekcji zdalnych na własny użytek uczniów. Dlatego warto uczulić uczniów na prawną różnicę między samym nagrywaniem a rozpowszechnianiem wizerunku i podkreślić, że nie wyraża się zgody na rozpowszechnianie swojego wizerunku (jeśli nauczyciel chce tego zabronić) - takie działanie ma niewątpliwie charakter edukacyjny i informacyjny.

Z jakich zasobów nauczyciele mogą korzystać, prowadząc zajęcia, które będą dostępne dla każdego w internecie?

W przypadku prowadzenia zajęć dostępnych dla każdego, nauczyciel nie może powoływać się na dozwolony użytek edukacyjny. Może więc korzystać z takich zasobów, z których może w sposób dowolny korzystać każdy inny użytkownik internetu: z utworów, które sam stworzył; z utworów z domeny publicznej (czyli takich, których autorzy zmarli 70 lat temu) - należy jednak pamiętać o podpisaniu autora utworu; z utworów udostępnianych na wolnych licencjach, np. Creative Commons - każda z licencji ma jednak swoje wymagania i zawsze należy podpisać twórcę utworu. W prowadzeniu różnego rodzaju działań edukacyjnych przydatne może być też prawo cytatu.

Czy nauczyciel może umieszczać prace uczniów w internecie, tak aby np. inni uczniowie mieli do nich dostęp?

Prace uczniów są jak najbardziej utworami chronionymi prawem autorskim - z punktu widzenia ustawy najbezpieczniej będzie więc, jeśli nauczyciele poproszą uczniów o samodzielne publikowanie swoich prac, na przykład na współdzielonych dyskach. Jeśli to jednak nauczyciel sam chce publikować prace uczniów, powinien mieć od nich zgodę (licencję). Wystarczy w tym przypadku informacja w mailu, że “Wyrażam zgodę na opublikowanie mojego kolażu na platformie xxx”. Osoba do 13. roku życia nie posiada zdolności do czynności prawnych – nie może zatem skutecznie wyrazić zgody na publikację jej dzieł. W jej imieniu – jako przedstawiciele ustawowi – działają rodzice lub opiekunowie, którzy są jej przedstawicielami ustawowymi upoważnionymi do zarządu jej majątkiem, w skład którego wchodzą majątkowe prawa autorskie. W przypadku publikowania prac uczniów na zamkniętych platformach, np. dla jednej klasy, można by powoływać się na publikowanie tych prac bez zgód uczniów na podstawie dozwolonego użytku edukacyjnego, jeśli będą one wykorzystywane w celu zilustrowania danego tematu w celach dydaktycznych.

Chcesz dodać wydarzenie?

Jeśli chcesz dodaj wydarzenie, wypełnij formularz klikając przycisk:

Wypełnij formularz

Jeśli masz pytania zapraszamy do kontaktu na:

edu@cdt.pl